( चित्रपट समीक्षण – दिपरत्न निलंगेकर संपादक दैनिक युतीचक्र)
“शिक्षण हे वाघिणीचे दूध आहे; जो ते प्राशन करेल तो गुरगुरल्याशिवाय राहणार नाही…”
आणि “या देशात जात आहे तोपर्यंत आरक्षण राहणारच!”
या दोन विचारांच्या संघर्षातून ‘जयंती २’ प्रेक्षकांसमोर येतो. ११ सप्टेंबर २०२६ पासून प्रदर्शित झालेला हा चित्रपट केवळ मनोरंजनासाठी पडद्यावर आलेला सिनेमा नाही; तर जात, आरक्षण, गुणवत्ता, समता, सामाजिक न्याय आणि तरुणांच्या मनातील प्रश्न यांच्यावर थेट चर्चा घडवून आणणारा सामाजिक आशयाचा चित्रपट आहे.
लेखन-दिग्दर्शन शैलेश नरवाडे यांचे असलेला हा चित्रपट मिलिओरिस्ट फिल्म स्टुडिओची निर्मिती आहे. चित्रपटाचा गाभा अत्यंत संवेदनशील आहे—आरक्षणाकडे केवळ राजकीय किंवा स्पर्धेच्या चष्म्यातून पाहायचे, की त्यामागील ऐतिहासिक सामाजिक विषमता समजून घ्यायची?
हीच ‘जयंती २’ची खरी चर्चा आहे.
आरक्षण : सुविधा की सामाजिक न्यायाचा प्रश्न?
आजच्या तरुणांच्या चर्चेत आरक्षण हा अत्यंत संवेदनशील विषय आहे. एका बाजूला गुणवत्ता आणि स्पर्धेचा मुद्दा आहे; तर दुसऱ्या बाजूला शतकानुशतकांच्या सामाजिक विषमतेतून वंचित राहिलेल्या घटकांना समान संधी देण्याचा प्रश्न आहे.
‘जयंती २’ याच संघर्षाला कथानकाच्या माध्यमातून भिडतो.
चित्रपट प्रेक्षकांना तयार उत्तर देण्यापेक्षा “आरक्षणाची गरज निर्माणच का झाली?” हा मूलभूत प्रश्न विचारायला भाग पाडतो. सामाजिक न्याय, समान संधी आणि समता या लोकशाहीच्या मूल्यांकडे पाहण्याची नवी दृष्टी देण्याचा प्रयत्न चित्रपट करतो.
म्हणूनच आरक्षणाबाबत मनात संभ्रम असलेल्या तरुणांसाठी हा चित्रपट वाद जिंकण्यासाठी नव्हे, तर विषय समजून घेण्यासाठी पाहण्यासारखा आहे.
महाविद्यालयीन तरुणाई आणि विचारांचा संघर्ष
चित्रपटाची आणखी एक जमेची बाजू म्हणजे त्याचा तरुणाईशी असलेला थेट संवाद.
महाविद्यालयीन वातावरण, शिक्षण, सामाजिक वास्तव आणि आरक्षणाच्या मुद्द्यावर निर्माण होणारे मतभेद यामुळे पडद्यावरचा संघर्ष केवळ दोन व्यक्तींचा राहत नाही; तो आजच्या तरुणांच्या मनातील संघर्ष बनतो.
“माझी गुणवत्ता कुठे जाते?”
“मला समान संधी मिळते का?”
“सामाजिक न्याय म्हणजे नेमके काय?”
“समता म्हणजे सर्वांना सारखे देणे की ज्यांच्यावर अन्याय झाला त्यांना समान पातळीवर आणणे?”
असे अनेक प्रश्न चित्रपटाच्या माध्यमातून प्रेक्षकांसमोर उभे राहतात.
पडद्यावरचा वाद, प्रेक्षकांच्या मनातील संवाद
*‘जयंती २’*ची विशेषता अशी की तो केवळ एका विचारधारेचे भाषण बनत नाही; तो वाद–प्रतिवादातून प्रेक्षकाला विचार करायला लावतो.
चित्रपटगृहात एखाद्या प्रसंगाला टाळ्या आणि शिट्ट्या मिळणे ही केवळ मनोरंजनाची प्रतिक्रिया नसते. एखादा संवाद मनाला लागतो, एखादा प्रसंग अस्वस्थ करतो आणि एखादा प्रश्न स्वतःकडे पाहायला भाग पाडतो—तेव्हा सिनेमा पडद्यापलीकडे जातो.
*‘जयंती २’*ने हीच जागा पकडण्याचा प्रयत्न केला आहे.
कलाकारांचा अभिनय : भूमिकांना मिळालेली ताकद
मनोहरराव, संतोष आणि इतर व्यक्तिरेखा साकारणाऱ्या कलाकारांनी आपल्या भूमिकांना आवश्यक असलेली सामाजिक धार देण्याचा प्रयत्न केला आहे. विशेषतः विचारांच्या संघर्षातून व्यक्तिरेखांची मानसिकता समोर आणण्याची हाताळणी चित्रपटाच्या आशयाला पूरक ठरते.
इथे कलाकार केवळ व्यक्तिरेखा साकारत नाहीत; ते समाजातील वेगवेगळ्या विचारांचे प्रतिनिधित्व करताना दिसतात.
‘जयंती २’ नेमका कोणासाठी?
हा चित्रपट केवळ आरक्षणाच्या समर्थनार्थ किंवा विरोधातील प्रेक्षकांसाठी नाही.
आरक्षणाला विरोध करणाऱ्यांनीही तो पाहावा आणि समर्थन करणाऱ्यांनीही पाहावा.
कारण चित्रपटाचा खरा हेतू एका बाजूला उभे करणे नसून जातीय विषमता, सामाजिक न्याय आणि समान संधी याबाबत संवाद निर्माण करणे हा आहे.
राजकारणी, समाजकारणी, विद्यार्थी, शिक्षक, पालक आणि विशेषतः महाविद्यालयीन तरुणाईने हा विषय भावनेपेक्षा इतिहास, संविधान आणि सामाजिक वास्तवाच्या संदर्भातून पाहण्याची गरज आहे.
सिनेमागृहातून बाहेर पडताना एक प्रश्न…
‘जयंती २’ पाहिल्यानंतर सर्वात महत्त्वाचे काय उरते?
कथेतील संवाद नाही.
एखादा प्रसंग नाही.
टाळ्यांचा आवाजही नाही.
उरतो तो एक प्रश्न—
“आपण खरोखर समतेच्या समाजाकडे चाललो आहोत का?”
भारतीय लोकशाहीची मूलभूत मूल्ये असलेले स्वातंत्र्य, समता, न्याय आणि बंधुता ही केवळ संविधानाच्या पानांवरील शब्द नाहीत; ती प्रत्यक्ष समाजजीवनात उतरवण्याची जबाबदारी आहे. ‘जयंती २’ याच मूल्यांची आठवण करून देतो.
सिनेमा संपतो; चर्चा सुरू होते!
‘जयंती २’ हा असा चित्रपट आहे की ज्याची खरी सुरुवात एंड क्रेडिट्सनंतर होते.
कारण पडदा काळा झाल्यानंतर प्रेक्षकांच्या मनात चर्चा सुरू होते.
आरक्षणावर चर्चा होईल.
गुणवत्तेवर चर्चा होईल.
सामाजिक न्यायावर चर्चा होईल.
जातीय विषमतेवर चर्चा होईल.
आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे—मानवतेवर चर्चा होईल.
म्हणूनच *‘जयंती २’*ला केवळ ‘आरक्षणावरचा चित्रपट’ म्हणणे त्याच्यावर अन्याय ठरेल.
हा विषमतेकडून समतेकडे पाहणारा, प्रश्नांपासून संवादाकडे नेणारा आणि आरक्षणाच्या चर्चेतून सामाजिक न्यायाचा व्यापक पट उलगडणारा चित्रपट आहे.
फक्त मानवता!
कारण शेवटी प्रश्न आरक्षणाचा असो, गुणवत्तेचा असो किंवा अधिकारांचा—
माणूस केंद्रस्थानी असेल, तरच सामाजिक न्यायाला अर्थ प्राप्त होतो.
‘जयंती २’ — चर्चा तर होणारच!
