शेतकऱ्यांसाठी शाश्वत शेतीचा नवा मार्ग; एस. एस. शिंदे यांचे प्रयोग ठरले मार्गदर्शक
चाकूर : बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर शाश्वत व नफ्याची शेती कशी करावी यासाठी चाकूर येथील पदव्युत्तर कृषी व्यवस्थापन संस्थेत पीक विविधीकरण (Crop Diversification) आणि एकात्मिक शेती पद्धती (Integrated Farming Systems – IFS) या विषयावर महत्त्वपूर्ण पायलट प्रशिक्षण प्रकल्प आयोजित करण्यात आला. या प्रशिक्षणाचा उद्देश कृषी अधिकारी व शेतकरी यांना आधुनिक, शाश्वत आणि नफा देणाऱ्या शेती पद्धतींबाबत सक्षम करणे हा होता.
कार्यक्रमात शेतीतील एकाच पिकावर अवलंबून राहण्याऐवजी विविध पिके घेण्याचे महत्त्व, उत्पादनक्षमता वाढविण्याचे मार्ग, उत्पन्नातील स्थिरता आणि नैसर्गिक संसाधनांचा कार्यक्षम वापर याबाबत सखोल मार्गदर्शन करण्यात आले. विशेषतः एकात्मिक शेती पद्धती वापरून पिके, पशुपालन, कुक्कुटपालन, मत्स्यपालन तसेच इतर पूरक व्यवसाय एकत्रित रितीने कसे चालवावेत याचे प्रत्यक्ष मॉडेलद्वारे स्पष्टीकरण देण्यात आले.
या प्रशिक्षणाचे विशेष आकर्षण ठरले ते प्रगतिशील शेतकरी श्री. एस. एस. शिंदे यांचे सादरीकरण. शिंदे यांनी आपल्या शेतात राबवलेल्या पीक विविधीकरणाच्या प्रयोगांचे अनुभव, कमी खर्चात जास्त उत्पादन मिळवण्याच्या पद्धती आणि पाण्याचा कार्यक्षम वापर याबाबत सविस्तर माहिती दिली. बहुपिकीय प्रणालीचा अवलंब केल्यास शेतीतील धोके कमी होतात आणि वर्षभर उत्पन्नाचे विविध स्रोत निर्माण होतात, असे त्यांनी सांगितले.
शिंदे यांच्या प्रत्यक्ष अनुभवातून उपस्थित शेतकऱ्यांना आधुनिक शेतीचे वास्तव चित्र समजले. त्यांच्या मॉडेलमध्ये धान्यपिकांसोबत भाजीपाला, फळपिके, पशुपालन आणि सेंद्रिय खत व्यवस्थापन यांचा समन्वय साधून शाश्वत व पर्यावरणपूरक शेती कशी करता येते याचे प्रभावी उदाहरण पाहायला मिळाले.
या प्रशिक्षणामुळे शास्त्रज्ञ, कृषी अधिकारी आणि शेतकरी यांच्यात ज्ञानाची समृद्ध देवाणघेवाण झाली. तसेच हवामान बदलाच्या आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी पर्यावरणपूरक, उत्पादनक्षम आणि आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर शेती पद्धती स्वीकारण्याची प्रेरणा सहभागी शेतकऱ्यांना मिळाली.
तज्ञांच्या मते, भविष्यातील कृषी क्षेत्रात पीक विविधीकरण आणि एकात्मिक शेती पद्धती या दोन संकल्पना शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीसाठी आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या बळकटीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.
