भंते पयानंद यांचे प्रतिपादन; सिद्धोधन बुद्धविहारात स्वच्छता, नियमित बुद्धवंदना आणि ज्ञानकेंद्र उभारणीचा संकल्प
लातूर : बुद्धविहार म्हणजे केवळ उपासनेचे ठिकाण नव्हे, तर नव्या पिढीच्या विचारांना दिशा देणारे, मूल्यांची जडणघडण करणारे आणि सामाजिक बांधिलकीची जाणीव निर्माण करणारे संस्कार केंद्र आहे. त्यामुळे बुद्धविहारांचे जतन, संवर्धन आणि परिसराची स्वच्छता राखणे ही केवळ एखाद्या व्यक्तीची किंवा संस्थेची जबाबदारी नसून संपूर्ण समाजाचे कर्तव्य आहे, असे प्रतिपादन भंते पयानंद यांनी केले.
लातूर शहरातील नांदेड रोड परिसरातील राजा सिद्धोधन बुद्धविहारात वर्षावास कार्यक्रमाच्या समारोपानिमित्त आयोजित धम्मदेशना कार्यक्रमात ते बोलत होते. यावेळी भालचंद्र सोनकांबळे, दिपरत्न निलंगेकर, व्ही.एस. पॅंथरचे संस्थापक विनोद खटके यांच्यासह राजा शुद्धोधन चॅरिटेबल ट्रस्ट चे अध्यक्ष आनंद सोनवणे व परिसरातील बौद्ध उपासक-उपासिका मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
वर्षावास हा बौद्ध परंपरेतील चिंतन, अध्ययन आणि धम्माचरणाचा महत्त्वपूर्ण कालखंड मानला जातो. लातूर शहरातील विविध बुद्धविहारांमध्ये या कालावधीत विविध धार्मिक, सामाजिक आणि प्रबोधनात्मक उपक्रमांचे आयोजन करण्यात आले. त्याच उपक्रमांची सांगता सिद्धोधन बुद्धविहारातील धम्मदेशनेने झाली.
धम्मदेशना करताना भंते पयानंद यांनी तथागत भगवान गौतम बुद्धांच्या तत्त्वज्ञानातील मध्यममार्गाचे महत्त्व विशद केले. जीवनात अतिरेक टाळून विवेक, करुणा, प्रज्ञा आणि नैतिक मूल्यांच्या आधारे जगण्याचा मार्ग म्हणजे बुद्धांनी दाखविलेला मध्यममार्ग असल्याचे त्यांनी सांगितले.
मानवी जीवनातील खरा आनंद हा केवळ भौतिक संपत्तीमध्ये शोधता येत नाही. पैसा आवश्यक असला तरी पैशापेक्षा मूल्यांना आणि माणुसकीला अधिक महत्त्व आहे, हा बोध तथागतांच्या धम्मातून मिळतो, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
यावेळी त्यांनी तथागतांचा उपदेश ऐकण्यासाठी नियमितपणे जाणाऱ्या एका व्यापाऱ्याच्या मुलाची बोधकथा सांगितली. सुरुवातीला आर्थिक मोबदल्यासाठी धम्मदेशना ऐकणाऱ्या त्या युवकाला कालांतराने बुद्धांच्या विचारांचे खरे मोल उमगले. संपत्तीपेक्षा जीवनमूल्ये श्रेष्ठ आहेत, हा विचार त्याच्या मनात रुजला. ही कथा सांगताना भंते पयानंद यांनी धम्म हा केवळ ऐकण्याचा विषय नसून आचरणातून जगण्याचा मार्ग आहे, असा संदेश दिला.
‘जगाला आजही बुद्धांच्या विचारांची गरज’
आज जगभर विविध स्वरूपाचे संघर्ष, अस्वस्थता आणि तणाव निर्माण होत असताना तथागत भगवान गौतम बुद्धांनी दिलेल्या शांती, करुणा, मैत्री आणि विवेकाच्या विचारांची गरज अधिक प्रकर्षाने जाणवते, असेही भंते पयानंद यांनी सांगितले.
बुद्धांचे तत्त्वज्ञान कोणत्याही एका समाजापुरते मर्यादित नसून मानवकल्याणाचा व्यापक विचार करणारे आहे. द्वेषाला द्वेषाने उत्तर न देता मैत्री, संवाद आणि विवेकाच्या माध्यमातून संघर्षांवर मात करण्याचा मार्ग बुद्धांनी दाखवून दिला. त्यामुळे आधुनिक जगाने बुद्धांच्या विचारांकडे केवळ इतिहास म्हणून नव्हे, तर वर्तमानासाठीच्या मार्गदर्शक तत्त्वज्ञानाच्या रूपाने पाहण्याची गरज असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
प्रत्येक रविवारी बुद्धविहारात उपस्थितीचे आवाहन
समाजातील प्रत्येक कुटुंबातील प्रत्येक सदस्याने शक्यतो दर रविवारी बुद्धविहारात उपस्थित राहून बुद्धवंदना, धम्मअध्ययन आणि विचारमंथनात सहभागी व्हावे, असे आवाहनही भंते पयानंद यांनी केले.
बुद्धविहारात जाणे म्हणजे केवळ धार्मिक विधी करणे नव्हे; तर आपल्या मुलांना प्रश्न विचारण्याची, विवेकाने विचार करण्याची, माणुसकी जपण्याची आणि सामाजिक जबाबदारी स्वीकारण्याची शिकवण देणे होय. त्यामुळे बुद्धविहारांची पुढील पिढीशी नाळ जोडली गेली पाहिजे, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
‘आपल्या समाजाची निष्ठा केवळ घोषणांमधून नव्हे, तर आपल्या कृतीतून दिसली पाहिजे,’ असा संदेशही त्यांनी दिला.
राजा सिद्धोधन बुद्धविहारात ग्रंथालय, स्पर्धा परीक्षा केंद्राचा मानस
कार्यक्रमाच्या प्रास्ताविकात आनंद सोनवणे यांनी बालाजीनगर परिसरात उभारण्यात आलेल्या सिद्धोधन बुद्धविहाराच्या जडणघडणीचा प्रवास सांगितला. विहाराच्या माध्यमातून धार्मिक उपक्रमांसोबतच ज्ञान, शिक्षण आणि सामाजिक प्रबोधनाची चळवळ उभी करण्याचा मानस त्यांनी व्यक्त केला.
याच उद्देशाने येथे भव्य ग्रंथालय आणि स्पर्धा परीक्षा केंद्र सुरू करण्याचा संकल्प असल्याचे त्यांनी सांगितले. विहाराच्या पहिल्या मजल्यावरील काही काम अद्याप अपूर्ण असून ते पूर्ण करण्यासाठी समाजातील नागरिकांनी पुढाकार घेऊन सामूहिक प्रयत्न करणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
स्वच्छ बुद्धविहार, जागृत समाजाची ओळख
राजा सिद्धोधन बुद्धविहाराने स्वच्छ आणि देखणा परिसर निर्माण करून एक वेगळे वैशिष्ट्य निर्माण केले आहे. हीच प्रेरणा घेऊन शहरातील इतर बुद्धविहारांनीही स्वच्छता, नियमित बुद्धवंदना, धम्मअध्ययन आणि सामाजिक उपक्रम यावर भर द्यावा, असे भंते पयानंद यांनी सांगितले.
बुद्धविहाराभोवतीची स्वच्छता ही केवळ सौंदर्याची बाब नसून ती आपल्या विचारांच्या स्वच्छतेचेही प्रतीक आहे. विहारात येणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीला शांतता, शिस्त आणि सकारात्मक विचारांची अनुभूती मिळाली पाहिजे, असा विचार त्यांनी मांडला.
वर्षावासाच्या कार्यक्रमाला बालाजीनगर परिसरातील बौद्ध उपासक-उपासिका मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. धम्मवंदना, प्रबोधन आणि सामाजिक बांधिलकीचा संदेश देत वर्षावासाची सांगता झाली यावेळी राजा शुद्धोधन चॅरिटेबल ट्रस्ट चे अध्यक्ष आनंद सोनवणे, विक्रम चिकटे दगडू साळवे, दांडे सूर्यकांत ,हेमंत जाधव गौतम सूर्यवंशी धम्मरत्न सोनवणे , किशोर सूर्यवंशी प्रकाश कांबळे, रवी कांबळे, अंकुश पाटोळे यांच्या सह परिसरातील महिला मोठ्या प्रमाणात उपस्थित होते…
